Sosyal Medyada Sıkça Karşılaştığımız ‘İroni’ Ne Demek?

Sosyal Medyada Sıkça Karşılaştığımız ‘İroni’ Ne Demek?

Özellikle sosyal medyanın yaşamımıza girmesinden sonra ironi sözcüğü ile daha fazla haşır neşir olmaya başladık. Evvelinde, daha çok anlatılan hadiselere ya da laf öbeklerine direnen ironi artık daha çok karşımıza internet üzerindeki görseller ile çıkmakta. Alaycılığa direnen bu laf sanatı, bir hayli internet kullanıcısı için kendini ifade etme şekline dönüşmüş gidişatta. 

İroni nedir? İroni ne demek?

özgürlük heykeli

Laflı ya da yazılı irtibat esnasında anlam olarak söylenenin bütün tersini ifade etmeye ironi denir. İroni sözcüğü, orijin olarak Yunanca’da “eironia” olarak öğrenilen ve hakikat kastını saklamak, öğrenmezden gelmek  anlamına gelen bir kelimedir. Fakat ironi sözcüğünün 3 değişik kullanımından bahsedebiliriz. 

İroni denince akla ilk gelen ve en yaygın olarak kullanılan ironi çeşitlerinden birisi sözel ironidir. Sözel ironi, lafın tersini amaçlayarak bireyle ya da bir vakayla alay etme şeklidir. Dilimize de yavaş yavaş sarkazm olarak geçen bu vaziyete kült kategorisinde bir yabancı dizi olan Friends’deki bir sahne üzerinden misal verebiliriz. Dizideki iki kişiliğimiz Chandler ve Rose kaybolan bir video kamerayı aramaktadırlar. Ve aralarında şöyle bir konuşma geçer:

friends

Chandler: Kamerayı bulabildin mi? Rose: Hayır, ya sen? Chandler: Buldum natürel ki, o surattan masanın altındayım ya Chandler: Kutlama yapıyorum.

Sosyal medyanın da yaşamımıza girmesiyle reelinde bu ironi cinsini en fazla sosyal medya sitelerinde kalıplaşmış bir biçimde görmeye başladık. Artık klişeleşmiş ama aynı zamanda her gündeme uygulanabilen bu kalıplar aktüelliğini gözetmekte. Bu kalıplardan bir tanesi de “füze atsaydın” biçiminde karşımıza çıkar. İki şahıs arasındaki kavgada bir kısım karşı tarafa vahşice söz soktuğunda kullanılan bu terim son derece popülerdir.

facebook ironi

İkinci ironi çeşidi ise vaziyetsel ironi olarak öğrenilen ve bir vakanın beklenenden değişik bir biçimde büyüyüp sonuçlanmasına denir. Misalin ateşler içinde bir itfaiye otomobili düşünelim, ve itfaiye otomobilinin dışındaki itfaiyecilerin de destek için başka bir itfaiye takımını araması bu ironi çeşidine misaldir. Twitter gibi sosya medya sitelerinde eşleri “caps” ismi verilen görseller olarak karşımıza çıkarlar.

Son ironi şeklimiz de hazin ironidir. Hazin ironi okuyucu ve izleyicinin bildiği bir vaziyeti kişiliklerin öğrenmemesinden kaynaklanır. Özellikle tiyatro oyunlarında kullanılan hazin ironinin en öğrenilen misallerinden birine William Shakespeare’in Romeo ve Juliet oyununda rastlarız. 

Oyunu öğrenmeyenler için ironi kısmını kısaca özetleyecek olursak, mukadderatları bir yazılmamış iki aşıktan Juliet evlendirilmek istediği adamdan kurtulmak ve Romeo ile kaçmak için bir iksir kapsa ve kendine ölü ziyneti verir. Fakat bundan haberi olmayan Romeo, Juliet’i öperek aynı zehir ile yaşamına son verir. Juliet ise uyandığında Romeo’nun can verdiğini görünce intihar ederek yaşamını sonlandırır.

tiyatro ironi

İroni nasıl yapılır? 

leyla ile mecnun

Öncelikle ironi yapmanın bir sanat olduğundan bahsetmek gerekir. Yaptığınız ironiler tıpkı bir sanatçının yapıtı gibi sizin bu işteki ustalığınızın göstergesidirler. İroni yaparken gözlem eforunuz, giderekmeniz ve seçtiğiniz kelimeler son derece ehemmiyetlidir. Fakat bunları yaparken esasta değişmeyen tek şey anlatmak istediğiniz şeyin bütün tersini söylemektir. 

Natürel ki ironi her zaman sanatsal endişeler ile yapılacak diye bir şey yoktur. Buluşmaya geç kalan birisine o erkencisin demek de bir ironi biçimidir fakat son derece sade bir üsluba sabreder. Reelinde günlük yaşamda kullandığımız ironik tümceler çok üstünde düşünülmeden karşıdaki ile alay etmeye dayalıdır.

facebook ironi

Sosyal medyada ise ironi daha evvel lafını ettiğimiz kalıplar kullanarak yapılır. Espri öğelerinin son derece yüksek olduğu Türk sosyal medya dünyası zamanla bir hayli kalıbın ortaya çıkmasına neden oldu. Genellikle Bu kalıpların ortaya çıkmasında geçmişte sosyal medyada iki şahıs arasında geçen konuşmalar uyuyor. Misalin kendi resmine, “bu yakışıklı da kim?” yazdıktan sonra tekerrür kendine “aaa ben mişim” biçiminde yanıt veren Ömer amca böyle bir akımın başlamasına neden oluyor.

Fakat İroninin sosyal medya dışında bütün anlamıyla nasıl bir sanat haline dönüşebileceğini merak ediyorsanız, Cyrano De Bergerac isimli oyunda kullanılan burun tiradına bakmanız yeterli olacaktır. Ana kişiliğimiz Cyrano oldukça büyük ve uzun bir buruna sahiptir ve onunla bunu kullanarak dalga geçmek isteyen bir soyluya kendince şöyle yanıt vermeye çalışır:

Neden sosyal medyada ironi daha çok yapılır?

twitter ironi

Sosyal medya, yaşamımızın bir parçası olmasının yanında aynı zamanda yaşamın reellerinden kaçtığımız cümbüşlü bir mecra olarak karşımıza çıkıyor. Her ne kadar farkında olmasak dahi sosyal medya kullanırken yazdıklarımız mevzusunda asıl yaşama göre daha cürretkar olabiliyoruz. Bunun bir neticeyi olarak da hadiselere espritüel bir istikametten yanaşmak ve ironi yapmak bir hayli kullanıcı için asıl yaşama oranla daha cazip hale geliyor.

Sosyal medyada ironinin ehemmiyetli bir yere sahip olmasının nedenlerinden birisi de Twitter gibi sitelerde bulunan şahsiyet sınırlamaları. Uzun bir tweet flood’u yapmak yerine kullanıcılar tek bir görsel ile ya da bir laf kalıbı ile yaşanan hadiselerle alakalı düşüncelerini ironi sanatını kullanarak öteki kullanıcılarla paylaşabiliyorlar. Reelinde yaşanan vakaya espritüel bir bakış açısı kazandıran sosyal medya kullanıcıları, tüm kullanıcıların katıldığı bir beyin kasırgasına neden olarak yeni trendleri tanımlıyorlar.

İroni, sosyal medyada sayesinde daha öncekisine oranla yaşamımızda hiç olmadığı kadar fazla yere sahip. Bu da internetin sağladığı serbestliklerin ve kısıtlamaların ortak bir neticeyi olarak karşımıza çıkıyor. Yapması da kavraması da ayrı dikkat isteyen bu sanat sosyal medya var oldukça popülerliğini gözetecek gibi gözüküyor.